نفت و اقتصاد مقالات اقتصادی – اقتصاد نفتی
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
از گاز پالایشگاهی تا محصول صنعتی؛ کربن بارد در فینال جوایز WPC Energy ۲۰۲۶
شرکت کربن بارد با پروژه بازیافت و بهرهبرداری از دیاکسیدکربن پالایشگاه نفت تهران، به جمع فینالیستهای بخش ابتکارات انتشار خالص صفر در جوایز WPC Energy Excellence Awards 2026 راه یافت؛ پروژهای که بر بازیابی یک جریان گازی و تبدیل آن به محصول قابلاستفاده در صنایع خوراکی و صنعتی متمرکز است.
افزایش بهرهوری در صنعت نفت، تنها به بهبود فرایند تولید فرآوردههای اصلی محدود نمیشود. بازیابی مواد و گازهای جانبی نیز میتواند فرصتهایی برای توسعه زنجیره ارزش فراهم کند؛ بهویژه زمانی که یک جریان گازی پس از تصفیه و فرآوری، قابلیت عرضه به صنایع دیگر را پیدا میکند.
پروژه کربن بارد در پالایشگاه نفت تهران، نمونهای از این رویکرد است. این پروژه با هدف بازیافت دیاکسیدکربن و تولید محصول قابلمصرف در بازار اجرا شده و اکنون نام آن در فهرست رسمی فینالیستهای جوایز WPC Energy قرار گرفته است.
راهیابی پروژه پالایشگاه تهران به رقابت بینالمللی
بر اساس فهرست رسمی فینالیستهای WPC Energy، شرکت کربن بارد از ایران با پروژه «بازیافت و بهرهبرداری از دیاکسیدکربن پالایشگاه نفت تهران» در بخش Net-Zero Initiatives و در رده شرکتهای کوچک و متوسط و مؤسسات دانشگاهی به مرحله نهایی راه یافته است.
در همین رده، Johnson Matthey از بریتانیا با پروژه فناوری تولید هیدروژن کمکربن و TDE Energy از امارات با پروژه مرتبط با اکوسیستم هیدروژن و کربن نیز حضور دارند. قرار گرفتن این پروژهها در یک فهرست، نشاندهنده تنوع راهکارهایی است که صنعت انرژی برای مدیریت کربن و حرکت بهسوی فعالیتهای کمانتشار دنبال میکند.
عنوان Net-Zero Initiatives به ابتکارات مرتبط با حرکت بهسوی انتشار خالص صفر اشاره دارد. حضور یک پروژه در این بخش، به معنای صفر شدن انتشار آن نیست؛ بلکه موضوع رقابت، راهکارها و اقداماتی است که میتوانند در این مسیر نقش داشته باشند.
بازیافت دیاکسیدکربن چگونه به ارزش اقتصادی تبدیل میشود؟
دیاکسیدکربن در کنار جایگاه خود بهعنوان یکی از گازهای گلخانهای، مادهای مصرفی در بسیاری از فعالیتهای صنعتی است. این گاز پس از تصفیه و تأمین الزامات کیفی متناسب با کاربرد، میتواند در صنایعی مانند نوشیدنی، نگهداری مواد غذایی و برخی فرایندهای صنعتی استفاده شود.
منطق اقتصادی بازیافت دیاکسیدکربن، ایجاد ارتباط میان یک منبع گازی و بازار مصرف محصول تصفیهشده است. در این مدل، جریان گازی جمعآوری میشود، مراحل فرآوری را طی میکند و به محصولی تبدیل میشود که امکان ذخیرهسازی، حمل و عرضه دارد.
پروژه کربن بارد نیز با تمرکز بر بازیافت دیاکسیدکربن در پالایشگاه نفت تهران، این ارتباط را میان صنعت پالایش و صنایع مصرفکننده برقرار میکند. اهمیت چنین فعالیتی برای زنجیره نفت، استفاده از ظرفیت جریانهای جانبی و توسعه محصولاتی فراتر از فرآوردههای اصلی پالایشگاهی است.
تولید دیاکسیدکربن مایع با خلوص بیش از ۹۹.۹ درصد
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی کربن بارد، این شرکت گاز بازیافتی را به دیاکسیدکربن مایع خوراکی و صنعتی با خلوص بیش از ۹۹.۹ درصد تبدیل میکند. همچنین شرکت اعلام کرده است که اجرای پروژه، سالانه از هدررفت بیش از ۱۶ میلیون مترمکعب گاز جلوگیری میکند.
این ظرفیت، ابعاد عملیاتی پروژه را نشان میدهد؛ با این حال، حجم گاز بازیافتی با میزان کاهش خالص انتشار یکسان نیست. برای محاسبه اثر نهایی اقلیمی، باید عواملی مانند انرژی مصرفی در جمعآوری، تصفیه و مایعسازی، حمل محصول و نحوه مصرف آن نیز بررسی شود.
از منظر تجاری نیز پایداری این مدل به چند عامل وابسته است: دسترسی مستمر به خوراک، کیفیت یکنواخت محصول، مدیریت هزینههای تولید و وجود بازار مصرف. همراه شدن این عوامل است که میتواند بازیافت یک جریان جانبی را به فعالیتی اقتصادی و قابلتوسعه تبدیل کند.
فرصتی برای توسعه همکاری میان پالایشگاهها و شرکتهای تخصصی
بازیافت گازهای جانبی، زمینهای برای همکاری میان مجموعههای بزرگ پالایشی و شرکتهای تخصصی فراهم میکند. پالایشگاه منبع جریان گازی است و شرکت تخصصی، فناوری و عملیات لازم برای فرآوری و عرضه محصول را فراهم میکند.
در چنین همکاریهایی، مرز میان مدیریت منابع و توسعه کسبوکار کمرنگ میشود. موضوع صرفاً جمعآوری یک گاز نیست؛ بلکه طراحی زنجیرهای است که از دریافت خوراک تا کنترل کیفیت، ذخیرهسازی و تحویل محصول ادامه دارد.
تجربه پروژه پالایشگاه تهران از این جهت برای فعالان صنعت نفت قابلتوجه است که نمونهای مشخص از استفاده اقتصادی از یک جریان گازی را معرفی میکند. البته تکرار این مدل در دیگر واحدها به بررسی ترکیب و حجم گاز، زیرساختهای موجود، هزینه انرژی و فاصله تا بازار مصرف نیاز دارد و نمیتوان برای همه پالایشگاهها نسخه یکسانی در نظر گرفت.
جایگاه کربن بارد در آستانه اعلام نتایج نهایی
راهیابی کربن بارد به فهرست فینالیستهای WPC Energy، فرصتی برای معرفی بینالمللی پروژهای ایرانی در حوزه بازیافت و بهرهبرداری از کربن فراهم کرده است. این حضور میتواند توجه فعالان صنعت را به ظرفیت همکاریهای فناورانه و توسعه پروژههای مشابه جلب کند.
برندگان نهایی این دوره همزمان با بیستوپنجمین کنگره WPC Energy در ریاض معرفی خواهند شد. تا پیش از اعلام نتایج، عنوان دقیق دستاورد کربن بارد، «فینالیست بخش Net-Zero Initiatives در جوایز WPC Energy Excellence Awards 2026» است.
برای صنعت نفت ایران، اهمیت این خبر فراتر از حضور در یک رقابت است: پروژه پالایشگاه تهران نشان میدهد بازیافت جریانهای جانبی میتواند موضوع یک فعالیت صنعتی مستقل باشد؛ فعالیتی که بهرهوری منابع را به تولید محصول و توسعه بازار پیوند میدهد.
